Kierunek – ADMINISTRACJA rok I
Przedmiot 25: Podstawy psychologii
Temat 6: Patologie w organizacji – przyczyny i zapobieganie
Realizujący przedmiot (Instytut Organizacji i Zarządzania):
dr Agnieszka Szołtek tel. (89) 621 5745
mgr Izabela Wiciak tel. (89) 621 5236
mgr Anna Królikowska tel. (89) 621 5309
mgr Agnieszka Bonus-Dzięgo tel. (89) 621 5909
mgr Anna Zubrzycka tel. (89) 621 5895
Zagadnienia do realizacji:
1) Mobbing.
2) Wypalenie zawodowe.
3) Uzależnienia
WYPALENIE ZAWODOWE
ü Jest pochodną nadmiernych obciążeń w pracy, braku możliwości kontroli i podejmowania decyzji, co do pełnionych funkcji, niedostatecznego wynagrodzenia, doświadczania konfliktów wartości. U policjantów do tego dochodzi udział w różnego rodzaju sytuacjach kryzysowych (skrajnie urazowych): - okaleczenie lub śmierć kolegi, zagrożenie własnego życia lub zdrowia, konfrontacja z cierpieniem, śmiercią (zwłaszcza, gdy ofiarami są dzieci), podejmowanie działań służbowych związanych z pracą operacyjną czy dochodzeniowo-śledczą
ü Jest jedną z wielu możliwych reakcji organizmu na chroniczny stres związany z pracą w zawodach społecznych, gdzie jest ciągły kontakt z ludźmi i zaangażowanie emocjonalne w ich problemy
ü Gdy osoby zaangażowane w swoją pracę tracą motywację do działania
ü Zespół fizycznego i emocjonalnego wyczerpania, którego rezultatem są rozwój negatywnej samooceny i negatywnego nastawienia do pracy oraz spadek zainteresowania problemami klientów – wg Ch. Maslasch
ü Stan wyczerpania jednostki spowodowany nadmiernymi zadaniami stawianymi jej przez fizyczne lub społeczne środowisko - wg H.J. Freudenbergera
Przyczyny wypalenia zawodowego:
Indywidualne:
- nadmierne zaangażowanie w pracę,
- intensywna praca,
- poczucie bycia niezastąpionym,
- brak zaufania do współpracowników,
- wysokie aspiracje przy trudnych i obciążających zadaniach,
- idealistyczne podejście do pracy.
Zawodowe:
- wysokie wymagania,
- krótki czas na wykonanie zadań,
- duża odpowiedzialność,
- złe relacje interpersonalne,
- małe możliwości awansu,
- brak gratyfikacji,
- efekty nieadekwatne do włożonych wysiłków.
Najczęstsze symptomy wypalenia zawodowego:
- stałe zmęczenie,
- złość, zniecierpliwienie, irytacja,
- uczucie emocjonalnej i duchowej pustki,
- poczucie przytłoczenia,
- niechęć do kontaktów z ludźmi, zamykanie się w sobie,
- brak empatii,
- trudności w rozpoczynaniu i kończeniu zadań,
- trudności z porannym wstawaniem i pójściem do pracy,
- nieobecności w pracy,
- depresja,
- pobudzenie,
- problemy ze spaniem,
- nadużywanie alkoholu, tytoniu, leków i innych używek.
Omówienie Trójwymiarowej Teorii Wypalenia Ch. Maslasch
Na początku pojawiają się objawy wyczerpania emocjonalnego, następnie zachowania prowadzące do depersonalizacji klientów i w końcu poczucie braku dokonań osobistych. Te wymiary nie muszą jednak po sobie kolejno następować. Mogą się wzajemnie przenikać.
WYCZERPANIE EMOCJONALNE
Charakteryzuje się poczuciem nadmiernego zmęczenia i wyczerpania emocjonalnego. Brak naturalnej energii i zapału do działania. Objawia się zniechęceniem do pracy, coraz mniejszym zainteresowaniem sprawami zawodowymi, obniżoną aktywnością, pesymizmem, brakiem radości z życia, stałym napięciem psychofizycznym, drażliwością, impulsywnością, ale także zmianami psychosomatycznymi: bóle głowy, chroniczne zmęczenie, zaburzenia gastryczne, częste przeziębienia.
DEPERSONALIZACJA
Charakteryzuje się negatywnym, cynicznym i nadmiernym dystansowaniem się w kontaktach z innymi. Związana jest z obojętnością wobec problemów klienta, powierzchownością, skróceniem czasu i sformalizowaniem kontaktów. Za niepowodzenia w pracy obwiniany jest klient np. poprzez: stosowanie epitetów, skracanie czasu kontaktu, traktowanie jako kolejnej sprawy czy przypadku. Symboliczne odebranie człowiekowi człowieczeństwa i traktowanie go jako „przypadku” pozwala na mniejsze zaangażowanie w relacje z drugim człowiekiem i może być to świadomą lub nieuświadomioną formą ochrony siebie przed dalszym eksploatowaniem własnych zasobów emocjonalnych. Często z bezosobową, negatywna postawą wobec petenta, kolegi czy podwładnego współwystępuje przekonanie, iż osoba ta zasługuje na podobny los i nie jest godna lepszego traktowania.
OBNIŻONE ZADOWOLENIE Z OSIĄGNIĘĆ ZAWODOWYCH
To inaczej brak poczucia osobistych osiągnięć. Znajduje ono wyraz w spadku poczucia własnej kompetencji i wydajności pracy. Występuje przeświadczenie o swojej niekompetencji i braku kontroli nad sprawami zawodowymi. Objawia się to trudnościami w koncentracji na zadaniu i opanowaniu emocji. Niezadowolenie z osiągnięć w pracy, z siebie i niechęć do wykonywania pracy. Występujący stan poczucia bezsensu i postawa rezygnacji powoduje dalszy wzrost poczucia nieadekwatności i niekompetencji.
Pracownik, który czuje się zmęczony, mniej angażuje się w realizację zadań zawodowych, jego praca coraz częściej oceniana jest negatywnie, sam również nie jest zadowolony z jej efektów, poszukuje źródeł takiego stanu rzeczy i bardzo często uznaje, że brakuje mu kompetencji, wiedzy, umiejętności, aby radzić sobie z trudnymi sytuacjami w pracy, a nawet by wykonywać swój zawód i z przerażeniem myśli o kolejnym dniu, w którym musi udać się do pracy.
Jak radzić sobie z wypalaniem zawodowym?
· Podejmuj pracę zgodnie ze zdobytą wiedzą, umiejętnościami, kwalifikacjami
· Zainteresuj się czymś innym niż praca (hobby)
· Okresowo zmniejsz obciążenie pracą
· Nabywaj umiejętności skutecznego radzenia sobie ze stresem, frustracją
· Dokonuj adekwatnej samooceny i obiektywnej oceny rzeczywistości
· Bądź asertywny – powiedz NIE, gdy nie chcesz angażować się w kolejne przedsięwzięcie
· Utrzymuj bliskie relacje z innymi ludźmi
· Skontaktuj się z profesjonalistą (psychologiem)
· Odpocznij, wyjedź na urlop
· Zmień pracę
Co może zrobić pracodawca, aby nie pojawiło się wypalenie zawodowe pracowników?
· Powierzaj pracownikom zadania adekwatne do ich możliwości i kompetencji
· Udzielaj obiektywnej i konstruktywnej oceny pracy
· Stwarzaj możliwości uczenia się i rozwoju
· Adekwatnie wynagradzaj
· Dbaj o kulturę organizacyjną, w której cenione są pozytywne relacje interpersonalne
· Dbaj o przestrzeganie etyki zawodowej
Sam uczestnicz i zachęcaj swoich podwładnych do uczestniczenia w treningach z zakresu umiejętności interpersonalnych, komunikacji, rozwiązywania konfliktów
MOBBING
Za mobbing uważa się proces przemoc i nękania psychicznego pracownika trwający nie krócej niż sześć miesięcy, stosowany systematycznie, przynajmniej raz w tygodniu, godzący w godność i osobowość człowieka, naruszający integralność psychiczną i fizyczną.
z ang. Mob –tłum, motłoch, tłuszcza, napadać na kogoś, zaczepiać, nagabywać, atakować.
Kodeks Pracy art. 94.3 § 2.
Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu i zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu pracowników.
Międzynarodowa Organizacja Pracy
Mobbing to obraźliwe zachowanie poprzez mściwe, okrutne, złośliwe lub upokarzające usiłowanie zaszkodzenia jednostce lub grupie pracowników (…), którzy stają się przedmiotem psychicznego dręczenia.
Narzędzia wykorzystywane w praktykach mobbingowych:
ü Upokarzanie
ü Szykany
ü Intrygi
ü Kłamstwa
ü Plotki
ü Oszczerstwa
ü Izolowanie (także fizyczne)
ü Bojkot
ü Przydzielanie zadań uważanych za trudne i nieprzyjemne (lub odwrotnie – nieprzydzielanie żadnych zadań)
ü Niedostarczanie informacji lub narzędzi niezbędnych do wykonania zadania
ü Prowokowanie sytuacji ukazujących brak kompetencji lub ich niski poziom.
Celem sprawcy jest zepsucie opinii ofiary i zaszkodzenie jej w sposób, który pozwoli wyeliminować ją z pozycji, jaką zajmuje lub zmusić do odejścia.
Metody zapobiegania i zwalczania mobbingu
ü Ustanowienie polityki zapobiegania i zwalczania mobbingu
ü Eliminowanie organizacyjnych błędów sprzyjających zjawisku
ü Stworzenie procedur antymobbingowych i wyznaczenie „mężów zaufania” – osób pierwszego kontaktu
ü Monitorowanie skali zjawiska
ü Szkolenie kadry kierowniczej w zakresie rozwiązywania konfliktów i procedur antymobbingowych
ü Działania informacyjne i szkolenia dla wszystkich pracowników
ü Pomoc psychologiczna ofiarom i sprawcom
ü Wczesna interwencja: stworzenie mechanizmu ochrony ofiar mobbingu przed znęcaniem się, a także przed stygmatyzacją osób, które się ujawniły jako ofiara mobbingu
ü Umożliwianie po powrocie do pracy „rehabilitacji zawodowej” osobom, u których w następstwie mobbingu wystąpiły problemy zdrowotne, prowadzące do długotrwałych zwolnień.
Rodzaje mobbingu
ü Poziomy tzn. „pracownik przeciw koledze”
ü Pionowy tzn. „podwładny przeciw przełożonemu”
ü Pochyły tzw. bossing tzn. „przełożony przeciw podwładnemu”, który może przybierać jedną z czterech postaci zachowań:
o Przeciążanie obowiązkami
o Nieustanne wytykanie błędów, pretensje, wymówki
o Wydawanie sprzecznych poleceń
o Ignorowanie, izolowanie.
Sprawcy mobbingu są to osoby:
· wyolbrzymionym poczuciu własnej wartości,
§ Przeceniające własne umiejętności i wiedzę,
§ Pozbawione empatii,
§ Cechujące się nadmierną potrzebą podziwu i akceptacji społecznej,
§ Egoistyczne,
§ Autokratyczne,
§ Instrumentalnie traktujące innych ludzi,
§ Nie odczuwające wyrzutów sumienia z powodu wykorzystywania i poniżania innych,
§ Deprecjonujące i poniżające innych a przez to dowartościowują się,
§ Nie przyjmujące do wiadomości krytyki swoich działań,
§ Podstępne,
§ Tchórzliwe,
§ Zakłamane
§ Same udające ofiarę.
Kim są ofiary mobbingu pochyłego?
ü Pracownicy nie potrafiący przeciwstawić się przełożonemu, mało asertywni, osoby o niskich kwalifikacjach i niskim poczuciu własnej wartości.
ü Pracownicy ambitni i kreatywni, nietuzinkowi, wybijający się ponad przeciętność, wysoko wykształceni, pracoholicy, stanowiący zagrożenie dla przełożonych. Im zdolniejszy tym bardziej narażony na rozmaite formy mobbingu.
Koszty mobbingu
...
lexi2