ocr.pdf

BIBLIOTECZKA MŁODZIEŻY SZKOLNEJ.

Anczyc W. L. Żółw i Makolągwa, powiastka.

Amicis E. Moi koledzy.

— Mały patrjota.

Chrząszczewska J. Szare kaczątko. — Duże i Małe.

— Królestwo grzybqw. — Tocia.

— Bal u pani Żaby. — Czarodziejska kukułka.

Andersen H. Historja roku. — Dziewczynka z zapałkami.

— Brzydkie kaczątko.

— Ropucha. — Krasnoludek.

Niewiadomska C. Za późno.

— Lat temu 900.

— Słoneczko. — Na świeżem sianku.

Kipling R. Bracia Mowlego.

— Rikki-tikki-tavi.

Zaleska M. J. Obłoczek. — Przygody Rodziny Jdżów.

— Wędrówka Celinki. — Wieszczka okruszyn.

— Wojtuś. — Michałek. — Podejrzenie.

Daudet. Oblężenie Berlina.

— Koza ojca Bartłomieja. — Ze wspomnień kuropatwy.

Kraszewski J. I. Królewicz Bolko.

Niewiadomska C. Wnuczka Kazimierza.

Sienkiewicz H. Pod Zbarażem (z pow. Ogniem i Mieczem).

Teresa Jadwiga. Rycerz błękitny.

— Słowianie: uroczystości i obrzędy.

— Bolesław Chrobry.

Bukowiecka Z. Zalew kopalni.

— Legendy górnicze.

Warnkówna J. Wędrówka kwiatów.

— Na łące. — Amator jajecznicy.

Weryhówna M. Sierota. — Nad Wisłą. — Sikoreczka.

Szymanowska Z. Bez.—Scyzoryk.—Biczyk—Sukienka.

— Niewidomy. — Kraszanki.

— Rodzina królików. — Muszka i pająk.

Jachowicz St. Bajki i wiersze (wybór).

Chęciński Jan. Wybór wierszyków.

Niewiadowska C. Bardzo dawno. — Królestwo skał.

— Przyjaciółki. — Waluś.

— Bez przewodnika.

Lenartowicz T. Zachwycenie.

Kondratowicz L. (WŁ Syrokomla). Janko Cmentarnik.

Cawalewicz M. Królowa niebios. Legendy o M. B.

Morawska Z. Koronacja Zygmunta Augusta.

Lenartowicz T. Wybór poezyj.

Kondratowicz L. (Wł. Syrokomla). Wybór poezyj.

Hoffmanowa Kłem. Wybór powiastek.

— Dziennik Franciszki Krasińskiej.

— Listy Elżbiety Rzerzyckiej.

Chrząszczewska Jadwiga. Upał. — Sosna.

Krakowowa Paulina. Wybór powiastek-

Andersen H. Kwiaty Idalki.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

25.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

47.

48.

49.

50.

51.

52.

BIBLIOTECZKA MŁODZIEŻY SZKOLNEJ Nr. 148

CECYLJA NIEWIADOMSKA

E6ENDY, PODANIA

OBRAZKI HISTORYCZNE

XVII

POWSTANIE 1863 R.

iii

NAKŁAD GEBETHNERA I WOLFFA

WARSZAWAraLUBLINraŁÓDŹraPOZNAŃ

KRAKÓW, rara G. GEBETHNER 1 SPÓŁKA.

— Coś. — Len.

— _Cień. — Śpiewak z pod strzechy.

Amicis E. Na tonącym okręcie. — W szpitalu.

••••en

IHH

•? fi Pt

Na obczyźnie.

PIEŚŃ ŻOŁNIERZA.

Ja w tej izbie spać nie mogę,

Inną izbę daj, sąsiedzie!

Bo stąd okna są na drogę,

Tędy często poczta jedzie.

A gdy w nocy trąbka dzwoni,

Tak mi mocno serce skacze:

Myślę, że trąbią do koni,

I potem aż do dnia płaczę.

Oczy zamknę — to się marzy:

Nasze konie, chorągiewki,

Ognie nocne, krzyki straży

I wiarusów naszych śpiewki.

Ocykam się i w ocknieniu

Słyszę głos mego kaprala,

On mnie klaszcze po ramieniu:

— Wstawaj! jedźwa na Moskala!

I. m

Biblioteka Narodowa

Warszawa

Wstaję — aż ja w pruskiej ziemi!...

Już tam lepiej leżeć w błocie,

W chłodzie, głodzie i na słocie,

Ale w Polsce, między swemi.

Jużbym tej nocy nie zasnął,

A czekałbym na kaprala,

Gdyby znowu w ramię klasnął:

•— Wstawaj! pódźwa na Moskala?

Adam Mickiewicz.

30001003165174

Drukiem F. Wyzyńskiego i S-lsi, Warszawa, ul. Zgoda 5.

y^STS* X» 663Ì.0

— 5

Tak żali się, tak czuje żołnierz, który musiał

opuścić ojczyznę. Nie zbrakło mu odwagi ani męstwa,

pragnął oddać życie za wolność narodu, a dziś na

obcej ziemi, wygnaniec i tułacz.

Rozproszyła się po świecie armja polska, rozbro

jono ją na granicy, i poszli w świat rycerze poświę

cenia — na nędzę, na niedolę...

Pieśń tylko o nich śpiewa:

„A cóżeście, żołnierze, najlepszego zrobili? A cóż

na to Bóg powie, żeście Polskę rzucili?

Ale ułan nie słucha, krew zapiekła się w oku,

a źrenica tak sucha, jak broń jego przy boku. Cisnął

kaszkiet pod nogi, wicher rozwiał włos siwy: Bądź

zdrów, koniu poczciwy! tu się dzielą już drogi...

Odkąd słońce mi świeci, kraj raz trzeci upada,

i ta ręka raz trzeci oszczerbioną broń składa! Nie

dostaliśmy kroku, źle też płacą nam obu: dla cię

niema obroku, dla mnie niema i grobu!...

I zapłakał na boje, i o lancę tłukł głową, cho

rągiewkę zdarł w dwoje i łzy otarł połową... I za

wiązał garść ziemi, drugą ranę owinął, i w świat

ruszył z młodszymi i jak wszyscy gdzieś zginął".

W. Pol.

Pociesza nieszczęśliwych poeta Mickiewicz. I on

został tułaczem, chce dzielić ich dolę, chce z nimi

cierpieć, pokrzepiać ich duchem.

Sam chce zrozumieć, dlaczego stało się takie

nieszczęście? Wszak Bóg jest sprawiedliwy, dlaczego

dał zwycięstwo krzywdzicielom?

W najwyższym bólu woła:

Wtedy wydaje mu się, że zrozumiał Boga: Po

lacy cierpią, bo są narodem wybranym, aby w na

grodę za swoje zasługi jako przedmurze chrześcijań

stwa, przez mękę i śmierć, jak Chrystus, odkupili

winy ludzkości. Dzieje Polski są powtórzeniem męki

Chrystusa: rozpięto ją na krzyżu, cierpiała, skonała

i została złożona w grobie.

Ale

„trzeciego dnia dusza powróci do ciała

i Naród zmartwychwstanie i uwolni wszystkie

ludy Europy z niewoli.

I przeszło już dni dwa: jeden dzień zaszedł

z pierwszem wzięciem Warszawy (Suworow);

a drugi dzień zaszedł z drugiem wzięciem War

szawy; a trzeci dzień wnijdzie ale nie

zajdzie.

A jako ze zmartwychwstaniem Chrystusa

ustały na ziemi całej ofiary krwawe, tak ze

zmartwychwstaniem Narodu polskiego ustaną

w Chrześcijaństwie wojny".

Zapowiada więc Mickiewicz nową walkę, modli

się o nią:

„Panie Boże wszechmogący! Dzieci narodu wo

jennego wznoszą ku Tobie ręce bezbronne z różnych

końców świata. Wołają do Ciebie z głębi kopalni

syberyjskich i ze śniegów kamczackich i ze stepów

Algieru i z Francji, ziemi cudzej. A w ojczyźnie na

szej, w Polsce wiernej Tobie, niewolno jest wołać do

Ciebie; i starcy nasi, kobiety i dzieci modlą się do

Ciebie w skrytości, myślą i łzami. Boże Jagiellonów!

Boże Sobieskich! Boże Kościuszków! zlituj się nad

ojczyzną naszą i nad nami. Pozwól nam modlić się

znowu do Ciebie obyczajem przodków, na polu bitwy,

z bronią w ręku, przed ołtarzem, zrobionym z bębnów

i dział, pod baldachimem, zrobionym z orłów i cho-

„Nazywam się Miljon, bo za miljony

Kocham i cierpię katusze!

Patrzę na ojczyznę biedną

Jak syn na ojca wplecionego w koło!"

I przychodzi mu nagle myśl dziwna: czyż cier

pienie jest karą od Boga zesłaną? Czyż nie cierpieli

święci, a najwięcej Chrystus?

/'«>'*

u* #

— 7 —

Z ojców mych ziemi przez wroga wygnany,

Deptać musiałem obcych ludzi łany.

Z. K.

Pyszne gmachy Paryża rozłożyły się wspaniale

nad poważnie płynącą rzeką, jaśnieją w złotem słońcu

marmurami, wabią bogactwem wystaw, pomników,

pamiątek; ludno tu, gwarno, wesoło i jasno.

W oddalonej dzielnicy domy mniej ozdobne, ale

wysokie, jakby pięły się do nieba, już prawie chmur

sięgają. A na ulicy często słychać mowę polską: tu

skupili się widać nasi rodacy - wychodźcy, tu ich

najłatwiej spotkać.

Najłatwiej ich tu spotkać, bo mieszkania tanie.

Niepiękne, małe, ciasne i wysoko, — jak wysoko! —

ale na lepsze ich nie stać: — aby mieć dach nad

głową.

Takich ulic i takich domów poszukują Polacy,

którzy kraj opuścili po nieszczęśliwej walce w r. 1831.

Odwiedźmy z nich jednego.

Oto dom bardzo wysoki, nienowy, schody ciem

ne i strome, ciasny korytarz i celki, każda z osob-

nem wejściem. W jednej z takich izdebek na podda

szu, z niskiem oknem, bez pieca, widzimy tapczan

twardy, derką okryty starą, stół niewielki, trochę

kulawy, krzesło — i to już wszystko. A jeszcze

dzbanek z wodą i miska do mycia, lichtarz bez świe

cy, szklanka.

To mieszkanie poety Goszczyńskiego, jednego

z tych, co w chłodny wieczór listopadowy stali

w Łazienkach pod pomnikiem Sobieskiego. l

Niejeden rok tu przeżył: tańszego mieszkania

nie mógł znaleźć w Paryżu. Dziś dzień zimowy,

chłodny, więc się nie podnosi z tapczana: niema po

co. Robota go nie czeka, ani śniadanie gotowe; od

kilku dni żył kawałkiem czerstwego chleba i wo

dą, — wczoraj i chleba nie jadł, bo aie ma. I sił

nie ma do walki z zimnem, — pod derką na tapcza

nie cieplej. Nogi mu spuchły, może już nie wstanie?

Jak Bóg zechce.

rągwi naszych; a rodzinie nasze] pozwól modlió się

w kościołach miast naszych i wiosek naszych, a dzie

ciom na grobach naszych. A wszakże niech się stanie

nie nasza wola, ale Twoja. Amen".

Wszystkich pociesza myśl nowego powstania

i nowej walki, już teraz zwycięskiej. Nie po to wyszli

przecież, aby zginąć na obczyźnie, lecz aby wrócić

z siłą i zwyciężyć.

Wszystkie narody staną w obronie wolności,

a Polacy na czele. Wtedy spadną kajdany ze wszyst

kich ludów uciśnionych.

Tę chwilę tak maluje poeta Słowacki:

„1 oto nagle z płomienistej zorzy wystąpił ry

cerz na koniu, zbrojny cały, i leciał z okropnym

tętentem.

A w ręku rycerza była chorągiew, a na niej

trzy ogniste litery paliły się.

... I wołał grzmiącym głosem:

Oto zmartwychwstają narody! oto z trupów są

bruki miast! oto lud przeważa!

Nad krwawemi rzekami i na krużgankach pała

ców stoją bladzi królowie, trzymając szaty na pier

siach szkarłatne, aby zakryć pierś przed kulą świsz

czącą i przed wichrem zemsty ludzkiej.

Korony ich ulatują z głów jak orły niebieskie,

i czaszki królów są odkryte.

Bóg rzuca pioruny na głowy siwe i na obnażone

z koron czoła.

Kto ma duszę, niech wstanie! niech żyje! bo jest

czas żywota dla ludzi silnych".

Tak malowało im przyszłość — marzenie.

Tern marzeniem krzepili ducha.

Lecz teraźniejszość?,..

— 9

— 8

skarby: rękopisy, księgi, zbiory, dokumenty. Czy je

odzyska kiedy? Włożył w nie tyle życia, tyle mozol

nej pracy, ciągle ich potrzebuje, — lecz tutaj ich

nie ma.

Na ścianach izby mróz soplami lodu skrzy się

i świeci, na szczęście jednak atrament nie zamarzł.

Można pisać, choć ręce od zimna sztywnieją, jeszcze

pracować można.

Zgromadził trochę książek, leżą na . biurku, na

półce, tutaj mu chyba nikt ich nie zabierze, — nie

rozstanie się z niemi. Ostatni skarb, jedyny i drogo

nabyty!

Godzina południowa, gospodyni obiad przynosi:

herbata, suche grzanki.

Starzy ludzie niewiele potrzebują.

Znowu ktoś puka — gość. Dawny uczeń, przy

jaciel. Ze zdumieniem patrzy na obiad i ściany.

— Mistrzu nasz — nie śmiem mówić, ale...

— Chcesz mię znowu stąd zabrać? Nie wy

jadę. 1 niczego nie potrzebuję. Mam wszystko. Patrz,

jak moja praca rośnie! Pragnę tylko skończyć przed

śmiercią.

— Mając większe wygody, mógłbyś dłużej pra

cować, profesorze. Przywiozłem ci właśnie bardzo

rzadki okaz, zdaje się — bardzo stary.

Oczy starca zapłonęły jasnym blaskiem, wy

ciągnął drżące ręce, bierze stary pieniądz, ogląda go

z zajęciem.

— Gdybyś tylko pozwolił, profesorze — tylu

nas jest — wszystko, co do jednej kartki przewieźli

byśmy sami.

— Ciekawa, rzadka sztuka, — nie mam takiej.

Dziękuję ci, bardzo dziękuję! O tamtem nie mów.

Nie chcę. I tak zabierzecie mię wkrótce.

Chłodny, ostry wiatr przenika na poddasze,

zimno tutaj i cicho, jakby się świat skończył. Wygna

niec patrzy w niebo przez małe okienko, a w my

ślach jego spokój...

Dzień się kończy, mrok idzie i noc zimowa

długa, a jutro znów to samo. Dawniej czasem dosta

wał chwilowe zajęcia: jakieś lekcje, pisanie, lecz co

raz trudniej o to, — tyle nędzy i potrzebujących.

Ktoś puka, wchodzi. To żona towarzysza broni,

Nabielaka.

— Chorzy jesteście, panie Sewerynie? — pyta

z troską i serdecznością.

— Nie. Co u was słychać?

— Głód i bieda. Ale może wam gorzej ? Jedli

ście dziś?

— Nie jadłem i wstać mi się nie chciało:

wstydzę się tego, to lenistwo, to niezgadzanie się

z losem. Wstyd mi. Miałem sobie dzisiaj naprawić

trzewiki, a nie zrobiłem nic. Dziękuję, żeście przy

szli — to mnie zawstydziło, jutro wezmę się do

roboty.

Kobieta ma łzy w oczach. I ona też głodna,

myślała, że ten biedak podzieli się z nią chlebom.

Ha, trzeba jutro coś zdobyć dla niego, bo jest

z tych, co w milczeniu — umierają.

I nietylko on jeden.

Na poddaszu w Brukselli, w niewielkiej izdebce,

przy stoliku, założonym papierami, poważny starzec

siedzi pochylony. Twarz spokojna, gęsto zmarszczka

mi okryta, włos biały, wzrok utonął gdzieś daleko,

lecz myśl widocznie pracuje w skupieniu, z natęże

niem, może z wysiłkiem.

To Joachim Lelewel, ukochany przez młodzież

polską nauczyciel, uczony i historyk, z przekonań

demokrata, rewolucjonista.

Dziś tułacz. Pozostała mu praca jedynie, którą

ukochał, która mu życie wypełnia; ale trudno praco

wać na obczyźnie. Tam w Warszawie zostały jego

Straszna nędza pośród „pielgrzymstwa" ') pol

skiego.

Francja gościnności im nie odmówiła, wy-

') Tak nazwał Mickiewicz wychodźców z kraju po r. 1831.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: