ŚCIENNE GIOTTO.
(brak)
28. MIASTO ŚREDNIOWIECZNE I JEGO KULTURA : RATUSZE. BRACTWA - POLSKA.
Inwestycjami gmin miejskich, stymulowanymi przez potrzeby utylitarne były kościoły farne (budynki głównego kościoła parafialnego w mieście najczęściej położonego przy rynku), budowle administracyjno-handlowe oraz budowie o charakterze obronnym.
Budowle administracyjno-handlowe
Ratusze- siedziby i miejsca urzędowania samorządowych władz sądowniczych, administracyjnych i handlowych miasta. Zdarzało się, że kościół parafialny był pierwotną siedzibą gminy miejskiej (np. Toruń, kościół św. Jana). Toteż podczas rozmieszczenia miast nie przewidywano działek, na których w przyszłości miały być wzniesione ratusze. W miastach tych z konieczności ratusze budowano więc na działce nie stanowiącej własności indywidualnej- w bloku śródrynkowym. W miastach lokowanych później, miejsce na budynek rady miejskiej było już przewidziane, np. Gdańsk.
Program budowlany ratusza w każdym mieście był odmienny i nie do przewidzenia w pełni w chwili przystępowania do budowy. Stąd proces budowy ratusza miewał często charakter procesu permanentnej nadbudowy, rozbudowy, przebudowy i adaptacji pomieszczeń już wykonanych oraz przyłączania do ratusza budynków handlowych z nim sąsiadujących- kres tego nastąpił dopiero w XVII w. W ratuszu znajdowały się pomieszczenia dla poszczególnych kolegiów zarządzających miastem i dla ich przewodniczących oraz kancelarii, nadto ich kaplice, skarbiec, salki dla straży oraz dla aresztantów, a także pomieszczenia, które dziś nazwalibyśmy lokalami klubowymi.
Wieże ratuszowe były zazwyczaj bardzo wysokie. Spełniały funkcje punktów obserwacyjnych i orientacyjnych (dla zbliżających się do miasta), były też symbolami samodzielności i niezależności.
Dwór Artusa- w niektórych miastach wznoszono specjalne budynki usytuowany w samym centrum, w których odbywały się spotkania towarzyskie elity, np. Toruń, Gdańsk. W Polsce dwory Artusa zakładane i odwiedzane były przez przedstawicieli warstwy mieszczańskiej. Były miejscem spotkań kupców, siedzibą kilku bractw, których nazwy wywodziły się od ław. Bractwa gromadziły elitę- przedstawicieli patrycjatu i bogatego mieszczaństwa, dla rzemieślników, kramarzy oraz wszystkich trudniących się pracą najemną wstęp był surowo zakazany.
Budowle handlowe na rynkach miast- obok ratusza na rynku znajdowały się budowle o mniej reprezentacyjnym, a bardziej utylitarnym charakterze. Były to głównie kramy kupieckie, a także budynek wagi miejskiej. Kramy grupowane były w gęsto zestawiane zespoły, ustawione rzędami i wedle branż.
Sukiennice- były to zespoły kramów sukienniczych, występujące w miastach gdzie handel suknem importowanym miał duże znaczenie. Wznoszono je od średniowiecza do XVII wieku, np. Kraków, Wrocław, Poznań. Były zespołami kilkudziesięciu murowanych wąskich kramów, ciągnących się po obu bokach szerokiej ulicy nakrytej dachem (Kraków, Wrocław- długość ulicy wynosiła 100m), z wjazdami kontrolowanymi i zamykanymi. W dolnych lub górnych kondygnacjach znajdowały się składy, a być może i mieszkania dla kupców przyjezdnych.
Umocnienia miejskie
Murów miejskich nie wytyczano w trakcie rozmierzania miasta. Wiele miast uzyskało mury obronne za Kazimierza Wielkiego. Często poprzedzał ich wzniesienie wał, a budowa murów trwała wiele stuleci i ciągle je modernizowano. Budowę murów rozpoczynano od wznoszenia wież bramnych. Mury miejskie były niższe od zamkowych i posiadały baszty (otwarte od strony miasta). Wraz z rozwojem broni palnej w XV w. dodawano zewnętrzne linie wałów lub niższych murów, budowano nowe baszty i basteje oraz wzmacniano obronę bram dodając przedbramia i barbakany (Kraków, Warszawa, Toruń). Jednocześnie podwyższano wieże, co wiązało się z reprezentacyjnością i funkcjami symbolicznymi (np. Kraków, Gdańsk).
Wjazdy do stref budowlanych miast wiodły przez wieże często zdobione, zwłaszcza na terenach północnych, blendami i dekoracyjnie zwieńczone. Miały one funkcje nie tylko obronne, ale symbolizowały też siedzibę władzy. Dlatego też wszelkie ich nadbudowy i rozbudowy w końcu XV w. miały także na celu podniesienie reprezentacyjności wjazdu do miasta. Budownictwo mieszkaniowe w miastach
Schemat zabudowy działki miejskiej wykrystalizował się w XV w. W XVI i XVII w. był w zasadzie podobny na całym obszarze ziem polskich. Podstawową cechą domów miejskich i kamienic mieszczańskich podobnie w średniowieczu jak i w
lubiejaszczury