Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie
Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego w Białej Podlaskiej
Kierunek: Wychowanie Fizyczne
Anna Sydo
051104
Wysklepienie stóp dziewcząt i chłopców w wieku 16-19 lat z bocznym skrzywieniem kręgosłupa.
Praca magisterska
Katedra Wychowania Fizycznego
Zakład korektywy
Promotor pracy:
dr hab. prof. nadzw. Krystyna Górniak
Biała Podlaska 2011
Spis treści
Wstęp
Rozdział I
Część teoretyczna:
1. Rozwój biologiczny młodzieży
2. Charakterystyka stanu zdrowia młodzieży
3. Zaburzenia statyki ciała w płaszczyźnie czołowej
4. Wady statyczne kończyn dolnych
Rozdział II
Metodologia badań własnych
1. Cel pracy i pytania badawcze
2. Metody, techniki i pytania badawcze
3. Organizacja i zakres badań
Rozdział III
Wyniki badań własnych
1. Charakterystyka badanej populacji
2. Rozwój somatyczny badanej populacji
3. Postawa ciała badanej populacji
4. Wysklepienie stóp badanej populacji
Rozdział IV.
Dyskusja i wnioski końcowe
Piśmiennictwo
Załączniki
W ostatnich dziesięcioleciach nastąpił intensywny rozwój nauki i techniki, które ułatwiają człowiekowi życie, czyniąc je bardziej efektywnym. Jednak szybki rozwój współczesnej cywilizacji i towarzyszące mu przeobrażenia warunków życia nie pozostają obojętne dla stanu zdrowia współczesnego społeczeństwa. Udogodnienia cywilizacji, środki lokomocji, komputeryzacja, automatyzacja, a także środki masowego przekazu wymuszają siedzący tryb życia człowieka i wpływają na ograniczenie aktywności fizycznej do minimum. Zjawiska te wpływają niekorzystnie na prawidłowy rozwój dziecka. Efektem tych przemian jest spadek sprawności, wydolności fizycznej oraz odporności organizmu. Konsekwencją mogą być również odchylenia od prawidłowej postawy ciała.
Postawa ciała jest jednym z podstawowych wskaźników prawidłowego rozwoju człowieka. Cechuje ją indywidualne ukształtowanie ciała wraz z położeniem poszczególnych odcinków tułowia oraz nóg w pozycji stojącej (Kasperczyk 1998).
Według Wolańskiego na „stojącą” postawę ciała z jednej strony wpływa rozwój układu kostno-więzadłowego i mięśni, unerwienie, rozwój narządu równowagi i czucia proprioceptywnego, a z drugiej, formowanie się odpowiednich nawyków oraz tryb życia, a szczególnie charakter pracy (Wolański 2005).
Określenie prawidłowej postawy nie jest łatwe, postawę ciała cechuje indywidualność oraz zmienność nie tylko w rozwoju osobniczym, ale również w ciągu dnia.
Kasperczyk definiuje ją następująco: „Przez prawidłową postawę ciała rozumiemy każdą taką postawę, która występuje w dostatecznie dużym odsetku, aby uznać ją za charakterystyczną dla danej kategorii płci oraz wieku, a jednocześnie jest atrybutem ludzi zdrowych, o odpowiednim rozwoju fizycznym i umysłowym’’ (Kasperczyk 1999) .
Postawa ciała jest wadliwa, gdy pewne elementy odbiegają od wzorca przyjętego jako prawidłowy, najczęściej są to nieduże, odwracalne zmiany ustawienia i ukształtowania ciała.
Wady postawy – to trwałe zmiany w układzie kostnym, błędy „trzymania się”, a także zburzenia przestrzennego ukształtowania ciała. Odchylenia te bywają znaczne i zdecydowanie odbiegają od standardów typowych przyjętych dla danej płci, wieku, budowy i rasy - są wynikiem zmian patologicznych (Kasperczyk 1998).
Według R. Przewędy znaczenie prawidłowej postawy ciała znacznie wykracza poza jej walory estetyczne. Prawidłowa postawa jest czynnikiem decydującym o stabilności wyprostowanej pozycji ciała opierającej się jedynie na niewielkich płaszczyznach dwóch stóp. Ponadto jest warunkiem ekonomicznego wydatkowania energii ustroju dla zrównoważenia ciała oraz wpływa na właściwe ułożenie narządów wewnętrznych i ich funkcje. Najczęściej podkreśla się zdrowotne znaczenie poprawnej postawy ciała.
Od tego czy postawa ciała jest prawidłowa zależy nie tylko ładny wygląd sylwetki, ale prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Do najpoważniejszych zmian należą zaburzenia statyki ciała w płaszczyźnie czołowej. Boczne skrzywienie kręgosłupa należy bowiem do tych nieprawidłowości w postawie ciała osobnika, które mogą się pojawić w każdym wieku, wykazując najczęściej rozwojowy charakter zmian. Ich występowanie w różny sposób wpływa na symetrię klatki piersiowej lub miednicy i może doprowadzić do jednostronnych ucisków na narządy wewnętrzne, bólów, obniżenia wydolności i ogólnej sprawności fizycznej osobnika oraz z zwiększenia się podatności na zachorowania. Dlatego też w literaturze skolioza jest kwalifikowana nie tylko jako wada, lecz jako schorzenie ogólnoustrojowe.
Zniekształcenia i wady w budowie ciała mają również wpływ na funkcje fizjologiczne i motoryczne. Na przykład spłaszczona lub zniekształcona klatka piersiowa stwarza gorsze warunki pracy płuc i serca. Wadliwa budowa kolan upośledza motorykę dziecka. Płaska stopa, ‘’końska’’, koślawa lub szpotawa osłabiają czynności podporowe i marszowe (Przewęda 1973).
W swojej pracy chciałabym przedstawić wysklepienie stóp dziewcząt i chłopców ze skoliozą w wieku 16-19 lat z Leśnej Podlaskiej i Janowa Podlaskiego oraz ustalić na ile odchylenie kręgosłupa od osi w płaszczyźnie czołowej wpływa na wysklepienie stóp , a także czy istnieje związek między budową ciała, a występowaniem skolioz.
W pierwszej, teoretycznej części pracy przedstawiono ogólne zagadnienia dotyczące: postawy ciała i specyfiki rozwoju badanej populacji, a więc charakterystyka rozwoju somatycznego i stanu zdrowia młodzieży. W drugiej części omówiono bliżej wady postawy zawarte w temacie, a więc w płaszczyźnie czołowej i wady statyczne kończyn dolnych oraz umieszczone zostały wyniki badań. Końcowa część pracy poświęcona jest analizie wyników i wyciągnięciu wniosków z powyższej pracy.
Rozdział I. Teoretyczne podstawy problematyki badań
1.Rozwój somatyczny młodzieży
Okres młodzieńczy, nazywany przez biologów dorastaniem charakteryzuje zwolnienie dynamicznych dotychczas procesów rozwojowych i jakby uspokojenie po przemianach pokwitania; to okres stabilizacji, osiągnięcia harmonii. Trwa on od uzyskania dojrzałości do całkowitego ustania procesów rozwojowych szkieletu i wzrostu wymiarów ciała, a więc praktycznie do ustalenia się wysokości ciała (Przewęda 1973, Malinowski 1987).
Pełna dojrzałość płciowa, osiągnięta w wieku pokwitania, nie oznacza jeszcze dojrzałości ogólnej osobnika. Nie kończy procesów rozwoju fizycznego, które trwają nadal przez kilka następnych lat. W tym czasie powiększa się masa ciała, głównie przez przyrost tkanki mięśniowej i tłuszczowej, co kształtuje ostatecznie sylwetki osobników, mężczyzn i kobiet.
Tempo wzrastania kończyn dolnych maleje, natomiast obserwuje się wyraźne przyspieszenie przyrostu długości tułowia, co sprawia wrażenie zaokrąglenia sylwetki.
Zarys krzywizn kręgosłupa ulega łagodzeniu, nadal jednak nieznacznie przeważa lordoza lędźwiowa nad kifozą piersiową – szczególnie wyraźnie zaznaczona u dziewcząt.
Występuje lekkie rozszerzenie stopy i spłaszczenie jej sklepień. Brzuch jest płaski i nie wystający.
Kąt przodopochylenia miednicy osiąga wartości właściwe dla dorosłych (Przewęda1978, Burzyńska-Grzeszczak, Skolimowski 1975).
Od skoku pokwitaniowego do 21-25 roku życia następuje ostateczne ukształtowanie postawy, która zwykle poprawia się wyraźnie, charakteryzuje ją prężność i zwartość. Sprzyja temu przyrost siły mięśniowej i ostateczne zakończenie kostnienia (Wilczyński Jacek 2001).
Według Napoleona Wolańskiego zakończenie całego cyklu przemian pokwitaniowych ma miejsce około 17 roku życia u dziewcząt i 19 roku życia u chłopców i charakteryzuje się pełnym rozwojem narządów płciowych, owłosienia i uzyskaniem ostatecznej wysokości ciała. Pod wpływem wysokiego stężenia hormonów płciowych następuje zrastanie się nasad z trzonami kości, ponadto u chłopców następuje ostateczny rozwój pasa barkowego i muskulatury, pojawiają się regularne polucje. U dziewcząt następuje ostateczny rozwój piersi i szerokości bioder, zaś cykle menstruacyjne stają się regularne, wszystko to zmierza do możliwości utrzymania ciąży i rozwoju płodu.
Kształtują się typowo męskie lub kobiece rysy twarzy oraz ostateczne wymiary narządów wewnętrznych. Większość struktur morfologicznych i fizjologicznych osiąga maksimum rozwojowe, organizm staje się sprawny, odporny na zachorowania i niekorzystne czynniki środowiskowe.
W okresie młodzieńczym charakterystyczna jest wszechstronność możliwości ruchowych, wysoki poziom rozwoju motorycznego, zdolność do przedłużenia gatunku przez wydanie potomstwa. Zmiany strukturalne i dalsze dojrzewanie ośrodków jakim podlega centralny układ nerwowy trwają najdłużej, co powoduje bogacenie psychicznej i społecznej osobowości jednostki i stopniowo doprowadza do uzyskania pełnej dojrzałości (Malinowski, Przewęda).
W okresie dojrzewania kształtuje się ostatecznie dymorfizm płciowy w motoryczności człowieka. U dziewcząt około 15 roku życia wraz z zakończeniem wzrastania wysokości ciała kończy się naturalny proces rozwoju motorycznego. Już w okresie młodzieńczym może dochodzić do inwolucji niektórych cech motorycznych, co jest spowodowane niedostatkiem aktywności ruchowej, typowej dla większości młodych kobiet. Natomiast u chłopców w tym okresie trwa dalszy proces rozwoju motorycznego, zwłaszcza siły mięśniowej (Woynarowska 2000).
Podsumowując specyfikę wieku dorastania, można stwierdzić, że jest to czas, w którym zostają wyrównane opóźnienia rozwojowe, jeżeli takie istnieją w poszczególnych układach czy narządach. Okres ten kończy etap życia, w którym występowała przewaga procesów budowy nad rozpadem. Od tej pory rozpoczyna się etap charakteryzujący się względną równowagą tych zjawisk. Organizm skupia główne wysiłki na optymalnej adaptacji do świata otaczającego (Przewęda).
‘’Zdrowie to stan dobrego samopoczucia (dobrostanu) fizycznego, psychicznego i społecznego a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności’’- jest to najczęściej używana definicja zdrowia (zamieszczona w 1948 r. w tekście konstytucji Światowej Organizacji Zdrowia). Wynika z niej, że zdrowie obejmuje trzy wymiary: zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne (obecnie wyróżnia się także czwarty wymiar – zdrowie duchowe) i zaliczane jest do kategorii pozytywnej (dobre samopoczucie). Pojmowane jest również jako zdolność do normalnego funkcjonowania organizmu (mając na względzie wszystkie jego organy i funkcje), adaptacji do zmian środowiska i umiejętności pełnienia ról społecznych.
Jest wyrazem równowagi i harmonii możliwości fizycznych, psychicznych i społecznych osoby ludzkiej.
Istnieje wiele grup czynników, od których zależy stan zdrowia człowieka, mają one charakter uwarunkowań demograficznych, genetycznych, zdrowotnych i środowiskowych. Nie można ich odgraniczyć, gdyż w różnym stopniu, mniejszym lub większym zazębiają się ze sobą. Należą do nich:
- uwarunkowania genetyczne,
- wiek, płeć, miejsce zamieszkania,
- dostępność żywności i wody pitnej,
- warunki życia w okresie niemowlęcym i w dzieciństwie (np. warunki bytowe, żywieniowe, relacje w rodzinie),
- poziom wykształcenia,
- poziom zadowolenia z życia,
- rodzaj wykonywanej pracy ( np. przestrzeganie warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, warunki socjalno-bytowe, charakter stresów, relacje międzyludzkie, poziom zadowolenia z pracy, odległość do pracy),
- dostęp do wiedzy zdrowotnej
- możliwość wypoczynku i jego charakter,
- dostępność do ochrony zdrowia (Karwat, Sobieszczańska 2005).
Woynarowska zwraca uwagę na to, że obecnie w największym stopniu na zdrowie ludzi wpływają czynniki społeczno-ekonomiczne, wśród nich m.in.: dochody, status społeczny, poziom wykształcenia, wsparcie społeczne. Od tych czynników zależy też czy styl życia ludzi może sprzyjać zdrowiu. Ubóstwo, niski poziom wykształcenia są przyczyną nierówności w zdrowiu . Ludzie o niskim statusie społeczno-ekonomicznym mają gorsze zdrowie, częściej podejmują zachowania ryzykowne dla zdrowia, mają utrudniony dostęp do instytucji ochrony zdrowia. Wsparcie społeczne w środowiskach życia człowieka jest uważane za znaczący czynnik dla kształtowania pozytywnego zdrowia oraz przeciwdziałania chorobotwórczemu wpływowi potencjalnych stresów.(Woynarowska 2007)
Według pozytywnych mierników zdrowia takich jak rozwój fizyczny, wydolność i sprawność fizyczna odnotowuje się od 1980 r. stopniową poprawę zdrowotności dzieci i młodzieży. Polska młodzież wykazuje prawidłowy rozwój fizyczny, a tempem dojrzewania nie odbiega od młodzieży nawet bogatych krajów europejskich (wniosek ten dotyczy ogólnego obrazu generalnej populacji bez wyróżnienia warstw społecznych o nie jednakowym poziomie życia czy biedniejszych lub zdewastowanych ekologicznie regionów zamieszkania, gdzie dostrzega się zahamowanie bądź cofanie się korzystnych przemian w rozwoju fizycznym). Pod względem poziomu wydolności fizycznej polska młodzież nie różni się znacząco od młodzieży z sąsiadujących krajów. Również ogólna sprawność fizyczna w ciągu ostatnich dziesięcioleci uległa poprawie. Niepokojące jest jednak zjawisko wyraźnego przyrostu wysokości ciała i obniżenia się sprawności fizycznej odnotowanego u młodzieży wiejskiej i o niższym statusie społecznym, co wskazuje na pilną potrzebę wspierania powszechnej kultury fizycznej w wiejskich szkołach, a także wśród grup ludności o niższym statusie społecznym ( Przewęda 1997).
Sytuacja demograficzna w Polsce, podobnie jak w innych krajach świata, głównie dobrze rozwiniętych ulega systematycznie zmianie. W populacji polskiej zmniejsza się udział dzieci i młodzieży poniżej 20...
filip-86