Baśnie należą do tzw.” żelaznego” repertuaru literatury dla dzieci. Ich atrakcyjność dla dziecięcego odbiorcy pozostaje obecnie równa wielka jak przed kilkudziesięciu laty pomimo wszelkich zmian cywilizacyjnych, kulturalnych, życia w dobie informatyki komputerowej.
Baśń stanowi niewątpliwie istotny element kultury duchowej społeczeństw. Jest jednym z podstawowych gatunków epiki ludowej i jako taka utrwala w fantastycznej formie ludowe poglądy na stosunki międzyludzkie, przedstawia ideały dobra i sprawiedliwości oraz kryteria oceny ludzkich poczynań. Baśnie i podania ludowe odzwierciedlają w swej konstruktywnej fabule i postaciach bohaterów istotne doświadczenia pokoleń i dzięki temu są nosicielami ludowej mądrości. Zawierają, więc niezwykle istotny element kultury duchowej wyrosłej na bazie przeżyć i doświadczeń życiowych ludu. Mit, podanie, baśń spełniły i nadal spełniają niezwykle ważną funkcję społeczną, przekazując z pokolenia na pokolenie zdobycze poznawczo- moralne w danym kręgu kulturowym. Pomimo obserwowanego słabnącego zainteresowania baśnią wśród współczesnych dzieci- to jednak wartość tego rodzaju utworów literackich ma swoich zwolenników.
Rozwój psychiczny człowieka dokonuje się w znacznej mierze dzięki przyswajaniu kultury. Opowiadanie i czytanie dzieciom baśni jest jedną z tradycyjnych form przekazywania kultury w kontakcie dorosły dziecko. Ciekawość świata wprowadza je coraz częściej w niełatwe, specyficzne problemy ludzi dorosłych, które sprawiają, że wewnętrzna równowaga psychiczna dziecka ulega swego rodzaju zachwianiu. Poszukuje, zatem nowych doświadczeń, jakie codziennie przeżywa. Poszukuje też nowych doświadczeń, które by mu pozwoliły lepiej zrozumieć i opanować nowy dlań świat społeczny i psychiczny, jaki się przed nim otwiera. Z tego też względu dobór literatury dla dzieci wymaga szczególnej staranności i troskliwej selekcji. Trzeba pamiętać o tym, iż dziecko do pewnego czasu nie zdaje sobie sprawy z tego, że przekazywana mu historia jest zmyślona. Słuchanie i czytanie baśni przez dzieci oraz stopniowe przechodzenie z naiwnej wiary w świat realności stanowi przygotowanie do rozwoju przeżyć artystycznych. Przeżycia doznawane w toku kontaktu z baśnią pozwalają łatwo akceptować ich treści oraz porządkować obraz świata. Niewątpliwie baśnie pomagają w kształtowaniu mowy u dziecka. Mowa zaś jak wszyscy wiemy jest jednym z podstawowych narzędzi myślenia i pojęciowego ujmowania rzeczywistości. Dziecko nie dysponując obiektywną wiedzą ujmuje rzeczywistość poprzez wyobraźnię i dzięki niej kształtuje ją i przezwycięża. Treść słuchanych bajek staje się dla dziecka przedmiotem wewnętrznej analizy w kontekście przeżyć, które sobie wielokrotnie odtwarza.
Baśnie odgrywają nadto niezmiernie ważną rolę w wychowaniu moralnym. Nigdzie, bowiem nie jest tak wyraziście rozgraniczony problem dobra i zła. Obok siebie występujące dobroć, pracowitość, odwaga, tchórzostwo, chciwość, lenistwo przedstawione w dramatycznej akcji, wzruszają dziecko i każą opowiedzieć się mu po stronie pozytywnych wartości moralnych. Baśń dostarcza dziecku wzorów moralnego postępowania i życia w zgodzie z ideałami moralnymi i samym sobą. W świecie baśni panuje, bowiem surowy rygor moralny. Dobro i sprawiedliwość są w nich zawsze nagradzane, a zło, chciwość i nieuczciwość- ukarane. Doświadczenia przeżyte w toku słuchania baśni mają także znaczenie uspołeczniające. Poznając tradycyjne wątki baśniowe dziecko wchodzi, bowiem w krąg tradycji kulturowej danego społeczeństwa. Znajomość tych samych postaci baśniowych bohaterów i ich perypetii stanowi nić porozumienia z innymi dziećmi i z dorosłymi z otoczenia. W przeżyciach bohaterów literackich dziecko rozpoznaje także przeżycia podobne do swoich. Uczy się, więc nazywać i rozpoznawać to u siebie. Zaczyna ponadto rozumieć, że są to przeżycia właściwe także innym ludziom, co jest podstawą poczucia wspólnoty ze światem. Słuchanie i lektura baśni dostarcza dziecku wiele informacji o zjawiskach i sprawach dlań nie znanych i niedostępnych w doświadczeniach życia codziennego. Dzięki literaturze dziecko przeżywa przygody, jakie nie mogłyby się zdarzyć w życiu realnym. Poznaje sprawy, od których chroni się je na ogół lub które wykraczają poza jego realne możliwości. Pobudza to u dzieci ciekawość świata i rozwija dążenia poznawcze. Bogaty świat ludzkich problemów prezentowany w baśniach otwiera również przed dzieckiem nowe horyzonty, ukazuje dylematy moralne, nierzadko niepokoi i pobudza do szukania wyjaśnień poza światem literackim u dorosłych w najbliższym otoczeniu. Baśnie można przekazywać dzieciom w różny sposób. Można opowiadać ich treść, czytać całość utworu, recytować niektóre urywki lub uczyć tekstu na pamięć, ale w pracy dydaktyczno-wychowawczej trzeba nadto przewidzieć również zewnętrzne akcesoria oraz organizację zajęć.
Jak wyżej ukazałam nade wszystko jednak przeżycia doznawane w obcowaniu z baśnią ukierunkowują dziecko i przygotowują do korzystania z literatury i czerpania korzyści z jej zasobów. Proponuję nie zapominać, zatem o baśni- planując scenariusze zajęć dla dzieci przedszkolnych.
coolsister