Botanika sądowa.pdf
(
1018 KB
)
Pobierz
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/strict.dtd">
Genetyka
KWARTALNIK NAUKOWY
ZAKŁADU GENETYKI
MOLEKULARNEJ
I SĄDOWEJ
numer 1(8) | Wiosna 2010
i Prawo
Uniwersytet Mikołaja Kopernika
Collegium Medicum
Katedra Medycyny Sądowej
Botanika sądowa
Coraz skuteczniejsza broń w walce z przestępczością. Jakie możliwości dla współczesnej
kryminalistyki niesie za sobą ta dziedzina? O tym opowiada dr Heather Miller Coyle
z amerykańskiego Departamentu Nauk Sądowych Uniwersytetu New Haven.
>
www.zgms.cm.umk.pl
*
NOWOŚCI W GENETYCE SĄDOWEJ
Spis treści
Drodzy Czytelnicy
*
Ochrona wilka
szarego
Wraz z rozwojem cywilizacyjnym Europy doszło
do znacznego ograniczenia siedlisk wielu dzikich
zwierząt. Populacja wilka szarego, mimo wielu
prób jego reintrodukcji, wciąż w wielu krajach
zagrożona jest wyginięciem, a niemal we
wszystkich podlega ochronie gatunkowej.
O
statnio, po wielu latach przerwy, kilka wil-
Ślady biologiczne pochodzenia roślinnego stosunkowo
rzadko rosną do rangi kluczowych dowodów w sprawach
sądowych. Są jednak sytuacje, w których identyfikacja ro-
ślin może przynieść niemałe korzyści wymiarowi sprawie-
dliwości i organom ścigania. Jest to przyczyna, dla której
wśród nauk sądowych pojawiła się odrębna dyscyplina
– botanika sądowa. Od dawna wykorzystuje ona szereg
danych z zakresu budowy morfologicznej roślin
w celu dokonania ich klasyfikacji i określenia przynależ-
ności gatunkowej. W ciągu ostatnich kilku lat botanicy
sądowi coraz częściej sięgają jednak po metody badań
DNA, które pozwalają nie tylko na ustalenie gatunku, ale
również na określenie przynależności osobniczej roślinnej
próbki. Okazuje się, że metody genetyczne można szcze-
gólnie skutecznie wykorzystać w zwalczaniu przestępczo-
ści narkotykowej. Mimo to botaników sądowych
o uznanym autorytecie w środowisku międzynarodowym
jest wciąż bardzo niewielu. Jednym z nich jest dr Heather
Miller Coyle z Uniwersytetu New Haven (USA), której
oddajemy głos w bieżącym numerze naszego magazynu.
Opowiada ona m.in. o najbardziej spektakularnych spra-
wach, w których istotną rolę odegrały dowody biologiczne
pochodzenia roślinnego. W rubryce „Metody badawcze”
przybliżamy Państwu jeszcze bardziej szczegółowo techni-
ki biologii molekularnej w botanice sądowej wraz
z zakresem ich zastosowań.
3
NOWOŚCI W GENETYCE SĄDOWEJ
Ochrona wilka szarego
Kocia baza danych
DNA i mRNA – równie użyteczne
czych watah pojawiło się w Apeninach
i Alpach zachodnich. Niestety, wiele osobni-
ków padło łupem kłusowników. Dzięki genetyce
sądowej udało się skierować podejrzenia związane
z wieloma nielegalnymi odstrzałami na pewnego
mieszkańca Ligurii. Zdradził go noszony przez nie-
go naszyjnik wykonany z 10 wilczych kłów. Udało
się z nich wyizolować DNA i ustalić genotypy dla
12 autosomalnych markerów STR oraz trzech
układów Y-STR, a także zbadać sekwencję regionu
kontrolnego mtDNA i obecność miejsca restrykcyj-
nego ZFX/ZFY pozwalającego określić płeć dawcy.
Wyniki pozwoliły stwierdzić, że poddane analizom
kły pochodziły od trzech basiorów i trzech wader
z włoskiej populacji wilków. Co więcej, okazało się,
że dwa spośród zidentyikowanych wilków były
już wcześniej genotypowane w ramach programu
ochrony wilka szarego. Śledztwo jest w toku.
4-5
METODY BADAWCZE
Roślina prawdę ci powie
Materiał roślinny może stanowić cenną informację w wielu kategoriach przestępstw – nie tylko
w przypadku zdarzeń narkotykowych, ale i np. przy ustalaniu sprawców zabójstw podczas
określenia powiązania pomiędzy oiarą, podejrzanym, przedmiotami użytymi podczas zbrodni,
a także miejscem, w którym doszło do przestępstwa.
6-9
STANDARDY I ATESTACJE
Atest dla najlepszych
Dr hab. Piotr Kozioł opowiada o zakończonym właśnie procesie atestacji laboratoriów
genetycznych, którego celem było udzielenie atestów na lata 2010–11 wielu polskim
ośrodkom wykonującym badania DNA. Kto wziął w nim udział i jak przebiegał sam proces?
10-11
WYWIAD NUMERU
Roślinny dowód, czyli rzecz o botanice sądowej
O roli botaniki we współczesnej kryminalistyce rozmawiamy z dr Heather Miller Coyle, ekspertem
z dziedziny genetyki sądowej specjalizującym się w metodyce analizy DNA roślin z Departamentu
Nauk Sądowych amerykańskiego Uniwersytetu New Haven.
Od początku istnienia naszego kwartalnika bardzo dużą
wagę przywiązujemy do jakości pracy laboratoriów gene-
tyczno-sądowych. Na szczęście poziom naszych uniwersy-
teckich ośrodków zdaje się być coraz wyższy, m.in. dzięki
uczestnictwu w polskich i międzynarodowych ćwicze-
niach międzylaboratoryjnych. Gorąco zachęcamy Państwa
do lektury rubryki „Standardy i atestacje”. Publikujemy
w niej listę laboratoriów, które uzyskały atest Polskiego
Towarzystwa Medycyny Sądowej i Kryminologii (PTMSiK)
na genetyczne badania śladów biologicznych
w latach 2010-2011. Z przedstawionego zestawienia
wyłania się już obraz pewnej specjalizacji – niektóre labo-
ratoria dysponują najszerszym warsztatem badawczym,
inne reprezentują wysoki poziom, lecz w nieco węższym
zakresie. Po raz pierwszy – i to z całkiem dobrym skutkiem
– w atestacji wzięły udział wybrane laboratoria policyjne.
Z niezrozumiałych względów jedynie laboratoria pry-
watne (poza jednym wyjątkiem) nie były zainteresowane
sprawdzeniem swoich kompetencji poprzez uczestnictwo
w tym jedynym polskim programie. Tymczasem posiada-
nie atestu jest jednym z wyznaczników wysokiej jakości
pracy danego ośrodka. Warto zatem wziąć pod uwagę to
kryterium w wyborze biegłych, którzy mają służyć pomocą
w rozwiązywaniu trudnych spraw.
*
Kocia
baza danych
*
DNA i mRNA
– równie użyteczne
Dowody rzeczowe w postaci zwierzęcego materiału biologicznego, wbrew temu, co sugerują
seriale telewizyjne, stosunkowo rzadko wykorzystywane są w toku śledztwa. Jest to dziwne
o tyle, że sierść kota czy psa, przeniesiona przez sprawcę na miejsce zdarzenia, może pozwolić
go zidentyikować, nawet jeśli on sam nie zostawi swojego materiału biologicznego.
12-15
CIEKAWE PRZYPADKI
Historia żółtego wymazu
Badania genetyczne, jeśli są wykonane w sposób nierzetelny i/lub z wykorzystaniem niewłaściwych
środków, mogą nie tylko nie naprowadzić na trop sprawcy, lecz skierować sprawę na zupełnie
niewłaściwy tor, o czym przekonał się nasz zakład biorący udział w analizie śladów pochodzących
z przestępstwa na tle seksualnym.
Coraz bardziej popularną metodą oznaczania
pochodzenia śladu biologicznego jest analiza
wyekstrahowanego z niego mRNA. Jak dotąd
nie istniał jeden zintegrowany zestaw testów
pozwalający odróżnić na poziomie molekular-
nym kilka rodzajów płynów ustrojowych.
P
od koniec ub. roku opracowano test
multipleksowy obejmujący 11 markerów.
Pozwalają one nie tylko odróżnić krew
pełną od menstruacyjnej, ale też oznaczyć ślinę,
nasienie (zarówno zawierające plemniki, jak i ich
pozbawione) oraz wydzielinę z pochwy (skutecz-
ne zarówno u kobiet menstruujących,
w okresie menopauzalnym, w ciąży jak i po zabie-
gu histerektomii). Zazwyczaj oznaczenie
w oparciu o mRNA miało zastosowanie jedynie
przy większych ilościach dostępnego materiału
biologicznego, aby z pozostałej jego części można
było jeszcze wyizolować DNA niezbędny dla
dalszej identyikacji osobniczej. Niewielkie ilości
badanej substancji przestały jednak być już pro-
blemem, gdyż opracowano technikę pozwalającą
na jednoczesną ekstrakcję DNA i RNA bez szkody
dla żadnego z kwasów nukleinowych.
NA OKŁADCE:
Zdjęcia kwiatów otrzymane dzięki uprzejmości prof. dr. hab. Jacka Kubicy.
T
ego rodzaju analizy nie są szczególnie
1394 koty z 25 różnych populacji światowych,
reprezentujące 26 ras. 83 proc. osobników
reprezentowało 12 głównych haplotypów.
Kolejne 8 proc. stanowiły haplotypy pochodne.
7,5 proc. kotów miało unikatową sekwencję
fragmentu mtDNA. Na podstawie uzyskanych
danych udało się udowodnić, że ten zaledwie
402-nukleotydowy fragment mtDNA cechują
wartości siły dyskryminacji wystarczające dla
celów sądowych.
skomplikowane chociażby ze względu na
fakt, że genetyk ma do dyspozycji nie tylko
cebulkę włosa, ale także komórki nabłonkowe
naniesione przez zwierzę podczas czyszczenia
futra. Co więcej, badanie włosia pozwala również
na identyikację fenotypową. Międzynarodowy
zespół badaczy podjął próbę utworzenia bazy
danych obejmującej fragment regionu kontrol-
nego mitochondrialnego DNA. Jak dotąd zbadano
WYDAWCA:
Zakład Genetyki Molekularnej i Sądowej
Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Collegium Medicum
REDAKTOR WYDANIA:
Tomasz Grzybowski
ZESPÓŁ REDAKCYJNY
Urszula Rogalla, Katarzyna Skonieczna,
Katarzyna Linkowska, Marcin Woźniak
KONCEPCJA, PROJEKT, EDYCJA:
NOVIMEDIA Content Publishing
www.novimedia.pl
Dr hab. Tomasz Grzybowski,
prof. UMK
Zostały podjęte wszelkie środki, aby zawarte w publikacji informacje
były dokładne i aktualne w dniu oddania do druku. Rozpowszechnianie
materiałów redakcyjnych bez pisemnej zgody wydawcy jest zabronione.
Copyright © 2008 ZGMiS, wszelkie prawa zastrzeżone.
Copyright © 2008 Novimedia CP, wszelkie prawa zastrzeżone.
Redakcja: Urszula Rogalla
Genetyka i Prawo
3
METODY BADAWCZE
Roślina prawdę ci powie…
*
Wartościowe
rcbL
oraz
matK
W ostatnich latach intensywne badania pro-
wadzone przez Consortium for the Barcode
of Life Plant Working Group, międzyna-
rodową grupę badawczą pracującą nad
zastosowaniem analiz DNA do klasyikacji
roślin, zaowocowały wytypowaniem dwóch
regionów w DNA chloroplastowym: rcbL oraz
matK. Ich zsekwencjonowanie pozwala na
klasyikację każdej badanej rośliny w obrębie
rodzaju, a w ponad 70 proc. przypadków
badanych roślin umożliwia określenie kon-
kretnego gatunku, do jakiego analizowany
materiał należy. Obecnie prowadzone są
badania uzupełniające, które w efekcie mają
prowadzić do uzyskania markerów genetycz-
nych, na podstawie których każdy materiał
roślinny będzie można zakwaliikować do
konkretnego gatunku roślin. Ich wyniki
mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie
także w medycynie sądowej, służąc do
rutynowej oceny przynależności gatunkowej
badanych próbek.
W praktyce sądowej spotyka się przypadki, w których jednym z zabezpieczonych dowodów jest
materiał pochodzenia roślinnego. W większości mowa tu o przestępstwach narkotykowych.
potwierdzenie lub wykluczenie, iż analizowane
próbki pochodzą od jednego osobnika. Zatem
możliwym jest zbadanie, czy znaleziony u po-
dejrzanego ślad w postaci materiału roślinnego
pochodzi z określonej rośliny występującej np. na
miejscu zbrodni. Jak wykazuje praktyka biegłych
sądowych z dziedziny genetyki, zastosowanie
panelu zaledwie czterech różnych sekwencji
typu STR do analizy liści dębu znalezionych w
samochodzie podejrzanego o zabójstwo męż-
czyzny (jedynym dowodzie w badanej sprawie
mogącym świadczyć o obecności podejrzanego
na miejscu zbrodni) pozwoliło wykluczyć, iż po-
chodzą one z drzew rosnących w miejscu znale-
zienia ciała oiary. Choć w powyższym przypadku
przeprowadzone analizy genetyczne doprowa-
dziły w efekcie do stwierdzenia braku związku
pomiędzy podejrzanym a miejscem znalezienia
ciała oiary, to potencjalnie badania markerów
typu STR śladów pochodzenia roślinnego mogą
stanowić istotny element łączący oiarę ze spraw-
cą. Ponadto opisywana wyżej metodologia może
być również wykorzystana podczas badań
roślin z rodzaju konopi do ustalania potencjal-
nych powiązań pomiędzy osobami zaan-
gażowanymi w przestępstwa narkotykowe.
W przeprowadzonych do tej pory analizach
zaobserwowano, że rośliny z jednej, klonalnie
rozmnażanej uprawy charakteryzują się tym
samym genotypem (a więc charakteryzuje je
obecność tego samego wzoru w obrębie se-
kwencji mikrosatelitarnych), natomiast wykazują
istotne różnice pomiędzy różnymi, niezależnymi,
klonalnymi hodowlami. W związku z powyższym
sugeruje się, że badania genetycznych markerów
typu STR mogą znaleźć potencjalne zastosowa-
nie w celu identyikacji i indywidualizacji roślin z
rodzaju konopi. Mogą one w przyszłości stanowić
podstawę do określania współzależności pomię-
dzy hodowcami, osobami rozprowadzającymi,
a nabywcami konopi.
J
ak wskazują doniesienia, materiał roślinny
Kiedy sięgnąć po testy DNA?
W genetyce sądowej określenie przynależności
gatunkowej badanego śladu pochodzenia
roślinnego najczęściej wykonywano w sprawach
związanych z przestępczością narkotykową,
w celu ustalenia obecności roślin z gatunku
Cannabis sativa
L. (konopi siewnych). Z raportów
wynika, że do chwili obecnej najczęściej
w tego typu oznaczeniach dokonywano analizy
za pomocą testów genetycznych opartych na
sekwencjonowaniu regionów DNA – zarówno
jądrowego – ITS1, ITS2, jak i chloroplastowego
– trnL. Zaletami wykonania diagnostycznych
analiz genetycznych jest stosunkowo krótki czas
ich realizacji oraz niewielka ilość koniecznego do
przeprowadzenia badania materiału wyjściowe-
go. Stanowić go mogą śladowe ilości rozdrob-
nionych roślin pozostawione np. na rękach osób
mających z nimi styczność lub przedmiotach
będących z tymi osobami w bezpośrednim
kontakcie. Zatem wartym zauważenia jest fakt,
że nawet w przypadkach, gdy analiza materiału
roślinnego klasycznymi metodami botanicz-
nymi i/lub biochemicznymi (tj. w przypadku
konopi analiza w kierunku obecności THC) nie
jest możliwa – ze względu na zbyt małą ilość
materiału wyjściowego – istnieje możliwość
przeprowadzenia testu DNA, pozwalającego
jednoznacznie wskazać źródło pochodzenia ba-
danej próbki. W niektórych typach przestępstw
określenie tylko przynależności gatunkowej nie
jest wystarczającym dowodem. Potrzebna jest
dokładniejsza analiza pozwalająca ustalić, czy
badany fragment materiału roślinnego pochodzi
z konkretnej rośliny, np. występującej w miejscu
zbrodni. Jedna z pierwszych tego typu analiz
została przeprowadzona z wykorzystaniem
techniki losowej ampliikacji polimoricznego
DNA, tzw. RAPD-PCR, która pozwala odróżnić
od siebie badane osobniki. Powyżej opisywaną
technikę zastosowano w przypadku ustalenia
sprawcy zabójstwa kobiety, której ciało odnale-
ziono w pobliżu drzewa na pustyni w Arizonie.
Udowodnienie, że znalezione w samochodzie
podejrzanego strąki nasion pochodzą z tego
konkretnego drzewa (do analizy porównawczej
wybrano również kilka innych osobników nale-
żących do tego samego gatunku), przy którym
znaleziono ciało oiary, spowodowało jego
przyznanie się do winy.
może stanowić cenną informację w wielu
kategoriach przestępstw, np. przy ustala-
niu sprawców zabójstw podczas określenia
powiązania pomiędzy oiarą, podejrzanym,
przedmiotami użytymi podczas zbrodni, a także
miejscem, w którym doszło do przestępstwa.
W szczególności gdy podczas popełniania
zbrodni materiał roślinny został przeniesiony
z jednego miejsca na drugie.
Niezrównane markery STR
Obecnie najczęściej wykorzystywaną analizą
genetyczną w identyikacji roślin jest analiza
sekwencji krótkich powtórzeń tandemowych,
tzw. sekwencji mikrosatelitarnych lub STR. Jest
ona również powszechnie stosowana w celach
identyikacyjnych ludzkiego DNA. Ze względu
na obserwowany wysoki stopień zróżnicowania
w liczbie powtórzeń w obrębie danej sekwencji
mikrosatelitarnej oraz faktu występowania wielu
różnych sekwencji typu STR u danego osobni-
ka, analiza panelu takich sekwencji umożliwia
z wysokim stopniem prawdopodobieństwa
Identyikacja śladu roślinnego
Pierwszym krokiem podczas analizy materiału
pochodzenia roślinnego będącego dowodem
w sprawach sądowych jest wskazanie do jakiego
gatunku roślin dany ślad należy. W przeszłości
powyższe analizy opierały się głównie na bada-
niach morfologicznych cech roślin
i ograniczone były do takich dowodów, w któ-
rych dysponowano nienaruszonym materiałem,
np. całymi liśćmi. Jednak w praktyce sądowej
często obserwuje się, że materiał będący
przedmiotem badań jest w znacznym stopniu
pofragmentowany, co z oczywistych względów
utrudnia, a w niektórych przypadkach unie-
możliwia wykonanie jego oceny tradycyjnymi
metodami botanicznymi. Obecnie klasyikacji
biologicznej badanego materiału roślinnego
można dokonać na podstawie analizy jego
DNA. U roślin materiał genetyczny zawarty jest
w trzech różnych organellach komórkowych:
jądrze, chloroplastach oraz mitochondriach. Aby
odróżnić od siebie odmienne gatunki organi-
zmów żywych na podstawie DNA i usystema-
tyzować je, do analizy molekularnej wybiera się
takie sekwencje materiału genetycznego, które
wykazują dużą zmienność pomiędzy różnymi
gatunkami, ale zarazem są mało zmienne w
obrębie danego gatunku. W przypadku próbek
pochodzenia roślinnego opisywane powyżej
cechy można przypisać fragmentom DNA zloka-
lizowanym zarówno w jądrze komórkowym
(np.: ITS1, ITS2), jak i chloroplaście (np.: rcbL, trnL,
matK, ndhF). Do chwili obecnej dla niektórych
z ww. markerów zostały opracowane gotowe te-
sty genetyczne, które można wykorzystać w celu
identyikacji gatunkowej materiału roślinnego.
Katarzyna Skonieczna
Nawet w przypadkach,
gdy analiza materiału
roślinnego klasycznymi
metodami botanicznymi
i/lub biochemicznymi nie
jest możliwa (...) istnieje
możliwość przeprowa-
dzenia testu DNA, pozwa-
lającego jednoznacznie
wskazać źródło pocho-
dzenia badanej próbki.
Udowodnienie,
że znalezione
w samochodzie
podejrzanego
strąki nasion po-
chodzą z drze-
wa, przy którym
znaleziono ciało
oiary, spowodo-
wało jego przy-
znanie się do
winy.
4
Genetyka i Prawo
Genetyka i Prawo
5
STANDARDY I ATESTACJE
Atest dla
najlepszych
Atestacja ośrodków wykonujących badania DNA sprzyja ustalaniu norm, a także ocen prawidło-
wości analiz laboratoryjnych i opiniowania. Jest jednym z najważniejszych środków wykorzysty-
wanych w celu zapewnienia wysokiego poziomu ekspertyz z zakresu genetyki sądowej.
Tomasz Grzybowski
Komisja Genetyki Sądowej PTMSiK za-
kończyła program atestacji laboratoriów
genetycznych i udzieliła atestów na lata
2010–11. Jakie laboratoria zdecydowały się
na uczestnictwo w tym programie?
ne (ślad nr 1). Analiza nadesłanych wyników
wykazała, że atestacja spełniła swoje zadania
i przyczyniła się do podniesienia poziomu
naszych ekspertyz.
z atestowanych laboratoriów. Problemem
okazało się również wnioskowanie odnośnie do
wyników mieszaniny osób w śladzie 1 i to zarów-
no na etapie oceny, która próbka porównawcza
jest lub nie jest obecna w śladzie, jak również na
etapie obliczeń probabilistycznych. Dodatko-
wą jakość atestacji można by uzyskać, gdyby
uczestnicy byli zobowiązani opracować opinię
i odpowiedzieć na pytania w hipotetycznych
sytuacjach, np.: sytuacja I dla śladu nr 1: „Zaginął
mężczyzna, który ostatni raz był widziany
w towarzystwie dwóch kobiet A i B. W mieszka-
niu pani A znaleziono ślady krwi. Jako materiał
porównawczy zabezpieczono krew pani B i krew
brata zaginionego mężczyzny. Należałoby odpo-
wiedzieć na pytanie: Czy zabezpieczony ślad jest
krwią ludzką, czy może pochodzić od zaginione-
go mężczyzny? Sytuacja II dla śladu
nr 2: „W miejscowości X znaleziono martwe
zwierzę (kozę domową) ze śladami brutalnego
znęcania się, co, zgodnie z kodeksem karnym,
podlega karze. Istnieje podejrzenie, że sprawcą
czynu jest XY o skłonnościach zooila. Na miej-
Tomasz Grzybowski
Czy prawidłowe oznaczenie próbek wy-
magało od uczestniczących laboratoriów
zastosowania jakiś niestandardowych metod
badawczych? Jak ocenia Pan stopień trudno-
ści tego eksperymentu?
Wiele laboratoriów
(...) z powodzeniem
przystępuje również
do międzynarodowych
atestacji, reprezentując
wysoki, europejski
poziom badań. Sądzę,
że część z naszych labo-
ratoriów jest gotowa do
wdrożenia najwyższych
standardów...
Dr hab. Piotr Kozioł
W atestacji w zakresie badań DNA w śladach
biologicznych wzięło udział 18 laboratoriów:
wszystkie laboratoria genetyczne z Katedr
i Zakładów Medycyny Sądowej (KiZMS), labo-
ratorium Instytutu Ekspertyz Sądowych, pięć
laboratoriów policyjnych i jedno laboratorium
Spółki z o.o.
Dr hab. Piotr Kozioł
Ocenie atestacyjnej podlegało prawidłowe ge-
notypowanie markerów autosomalnych, Y-STR
i mtDNA, natomiast przeprowadzenie badań
wstępnych rodzaju substancji biologicznej, jak
również wykonanie obliczeń statystycznych,
było opcjonalne, a zatem można było je pomi-
nąć bez wpływu na końcową ocenę.
A jednak to właśnie identyikacja rodzaju śladu
i ustalenie jego pochodzenia gatunkowego
wymagały niestandardowego podejścia. Moja
Tomasz Grzybowski
W laboratorium genetyki sądowej KiZMS
w Lublinie przygotowano próbki do atestacji
w zakresie śladów biologicznych. Czy ze-
chciałby Pan krótko je scharakteryzować?
Dr hab. Piotr Kozioł
Zgodnie z zasadami przyjętymi przez Komisję
przygotowano dwa ślady biologiczne oraz dwie
próbki materiału porównawczego. Ślad
nr 1 stanowiła mieszanina krwi dwóch kobiet
i jednego mężczyzny, natomiast ślad nr 2 przy-
gotowano w ten sposób, że na nasiąknięty krwią
zwierzęcą fragment worka lnianego naniesiono
niewielką plamę nasienia ludzkiego. Próbki
porównawcze stanowiła krew jednej z kobiet
oraz brat (rodzony) mężczyzny, którego krew
użyto do przygotowania śladu nr 1. W użytym
materiale należało prawidłowo określić geno-
typy w zakresie podstawowym, wymienionym
w regulaminie atestacji. Zakres ten mógł być
poszerzony o zadeklarowane dodatkowe układy
autosomalnych markerów DNA i układów Y-STR
oraz mitochondrialnego DNA. Przygotowując
ślady do atestacji zwrócono uwagę uczestników
na dwa aspekty: po pierwsze, że badania rodzaju
śladu i jego gatunkowego pochodzenia są bar-
dzo ważne (ślad nr 2), po drugie, że wyciąganie
wniosków z wyników dotyczących mieszanin
jest trudne i niekiedy bardzo kontrowersyj-
18
laboratoriów wzięło udział w atestacji w zakresie
badań DNA w śladach biologicznych
pierwsza uwaga dotyczy wyników badań, które
wykazały, że ogólnie uznawany za specyiczny
test na obecność śliny daje dodatnie wyniki
z… nasieniem. Oznaczenie gatunku zwierzęcia
było bardzo trudne z uwagi na fakt, że należało
albo na etapie badań wizualizacyjnych pod UV
oddzielić materiał zakrwawiony od miejsc, gdzie
dodatkowo było nasienie i tradycyjnymi meto-
dami immunologicznymi próbować oznaczyć
gatunek zwierzęcia, albo opracować oryginalną
metodę tzw. lizy preferencyjnej, pozwalającej
na oddzielenie mtDNA krwi koziej od mtDNA
plemników nasienia ludzkiego, a następnie
zsekwencjonować fragment cytochromu b
w celu identyikacji gatunku. Właśnie tę drugą
możliwość z powodzeniem zastosowało jedno
scu zdarzenia zabezpieczono fragmenty worka
nasiąkniętego brunatną substancją, na której
ujawniono dodatkowo w świetle UV opalizujące
szarooliwkowe plamy”. Należałoby odpo-
wiedzieć na pytanie: Czy zabezpieczony ślad
biologiczny jest krwią kozy domowej, człowieka
lub innego zwierzęcia oraz czy obecne są inne
ślady biologiczne (np. nasienie męskie) i czy
mogą pochodzić od XY? Moim zdaniem tego
typu spekulacje mogłyby być podjęte
w kolejnej atestacji.
Tomasz Grzybowski
Czy Komisja zauważyła jakieś błędy podczas
oceny wyników badań nadesłanych przez
uczestniczące laboratoria?
6
Genetyka i Prawo
Genetyka i Prawo
7
STANDARDY I ATESTACJE
Dr hab. Piotr Kozioł
Ocena wyników atestacji została dokonana
przez Komisję Genetyki Sądowej w grudniu
2009 r. Z początkiem 2010 r. poszczególne
laboratoria uzyskały atesty na badania DNA
w śladach biologicznych na lata 2010-2011.
Zgodnie z ustaleniami z Przewodniczącą Komisji
prof. Zoią Szczerkowską, szczegółowy raport
i podsumowanie wyników atestacji zostanie
przedstawione podczas sesji genetyki sądowej
w czasie XV Zjazdu Polskiego Towarzystwa
Medycyny Sądowej i Kryminologii w Gdańsku i
mam nadzieję, że będzie on przedmiotem żywej
dyskusji uczestników Zjazdu. Mogę jedynie
zauważyć, że nie wszystkie laboratoria uzyskały
atest w zadeklarowanym zakresie badań.
Tomasz Grzybowski
Jak ocenia Pan poziom polskich laboratoriów
genetyczno-sądowych? Czy można zauwa-
żyć w tym zakresie pewien postęp od czasu
poprzedniej atestacji (na lata 2008-2009)?
dysponują wysoce specjalistyczną aparaturą do
izolacji DNA, jego oceny ilościowej i jakościowej,
do ampliikacji markerów STR oraz genoty-
powania. Wiele laboratoriów, oprócz krajowej
atestacji, z powodzeniem przystępuje również
do międzynarodowych atestacji, reprezentując
wysoki, europejski poziom badań. Sądzę, że
część z naszych laboratoriów jest gotowa do
wdrożenia najwyższych standardów jakości
zgodnych z wymaganiami normy ISO 17025.
Możemy sobie życzyć, aby wszystkie elementy
uwzględniane w atestacji stanowiły standard
w rutynowych ekspertyzach genetycznych.
*
BIOGRAM
Współautor 139 prac nauko-
wych, w tym 76 artykułów
w krajowych i zagranicznych
czasopismach naukowych.
DR HAB. N. MED.
PIOTR KOZIOŁ
Dr hab. Piotr Kozioł
Uczestniczyłem we wszystkich atestacjach
laboratoriów genetyki sądowej organizowanych
w ramach działania Komisji Genetyki Sądowej
PTMSiK (pierwsza obradowała w 1993 r.). Stwier-
dzam, że laboratoria genetyki sądowej obecnie
wykazały ogromny postęp, a równanie poziomu
do najlepszych laboratoriów jest szczególnie
widoczne, gdy porównujemy wyniki ostatniej
atestacji z poprzednią. Wszystkie laboratoria
Absolwent Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UMCS w Lublinie
,
dr n. przyr. AM w Lublinie, pracownik naukowo-dydaktyczny Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej UM
w Lublinie. Od wczesnych lat 70. rozwijał metody genetycznego ustalania pokrewieństwa, badania
populacyjne markerów genetycznych, jak również techniki identyikacji śladów biologicznych. Jest
jednym z prekursorów badań polimorizmu DNA w Polsce dla potrzeb ekspertyzy ustalania ojcostwa.
Laboratoria uzyskały atesty na badania DNA w śladach biologicz-
nych w różnym zakresie (patrz ramki).
*
KOMU ATESTY?
Atest na badania DNA w zakresie podstawowym, poszerzonym o pięć dodatkowych markerów autosomalnych
i Y-STR oraz mtDNA (HV1, HV2), otrzymały następujące laboratoria:
1. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.
2. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
3. Laboratorium Zakładu Genetyki Molekularnej i Sądowej Katedry Medycyny Sądowej Collegium Medicum UMK
w Bydgoszczy.
4. Laboratorium Genetyki Sądowej Zakładu Technik Molekularnych Katedry Medycyny Sądowej Akademii Medycznej
we Wrocławiu.
5. Laboratorium Genetyki Sądowej Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie.
Atest na badania DNA w zakresie podstawowym, poszerzonym o markery Y-STR oraz w zakresie mtDNA (HV1),
uzyskało Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego
w Warszawie.
Atesty na badania DNA w zakresie podstawowym, poszerzonym o dodatkowe markery autosomalne
i Y-STR, uzyskały następujące laboratoria:
1. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
2. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego
w Katowicach.
3. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
4. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
5. Laboratorium Genetyki Sądowej Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Collegium Medicum UJ w Krakowie.
6. Laboratorium Kryminalistyczne KWP w Gdańsku.
7. Laboratorium Kryminalistyczne KWP w Lublinie.
8. Laboratorium Kryminalistyczne KWP w Łodzi.
Atest na badania DNA w śladach biologicznych w zakresie podstawowym, poszerzonym o markery Y-STR,
uzyskało Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji w Warszawie.
Atesty na badania DNA w śladach biologicznych w zakresie podstawowym uzyskało:
1. Laboratorium Genetyki Sądowej Zakładu Medycyny Sądowej Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie.
2. Laboratorium Kryminalistyczne KWP w Katowicach.
Atestu na badania DNA w śladach biologicznych nie uzyskało Laboratorium Genetyki Medycznej,
Centrum Badań DNA w Poznaniu.
8
Genetyka i Prawo
Genetyka i Prawo
9
Plik z chomika:
v.niksa
Inne pliki z tego folderu:
Wiodące laboratoria.pdf
(1636 KB)
Twarzą w twarz.pdf
(1181 KB)
Ślepa uliczka nauki.pdf
(2854 KB)
Metody badania włosów(1).pdf
(4189 KB)
Metody badania włosów.pdf
(4189 KB)
Inne foldery tego chomika:
BHP
Biologia
Biurowość
Chemia
Medicine
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin